Chi tiết tin - Xã Tà Rụt - Đakrông

Tà Rụt là xã miền núi, biên giới của tỉnh Quảng Trị, sở hữu nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Pa Cô, cảnh quan tự nhiên và những mô hình sản xuất bản địa. Khi hạ tầng giao thông, đặc biệt là tuyến Quốc lộ 15D, được đầu tư hoàn thiện, địa phương kỳ vọng sẽ có thêm điều kiện đưa những tiềm năng này trở thành các sản phẩm du lịch hấp dẫn.

“Kho báu” văn hóa giữa đại ngàn Trường Sơn

Xã Tà Rụt được hình thành trên cơ sở sắp xếp toàn bộ diện tích tự nhiên và dân số của các xã A Vao, Húc Nghì và Tà Rụt cũ. Địa phương có diện tích 274,1km², với tuyến biên giới giáp Lào và gần 24km đường Hồ Chí Minh đi qua.

Đáng chú ý, Tà Rụt nằm gần Cửa khẩu Quốc tế La Lay, đồng thời nằm trên tuyến Quốc lộ 15D - tuyến giao thông có vai trò kết nối khu vực phía Tây Quảng Trị với Cảng nước sâu Mỹ Thủy.

Đây được xem là những lợi thế quan trọng để Tà Rụt kết nối với các địa phương khác trong tỉnh, mở rộng không gian phát triển kinh tế, trong đó có du lịch.

Lễ hội Ariêu Piing ở xã Tà Rụt được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận

là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Không chỉ có vị trí đặc biệt, Tà Rụt còn đang lưu giữ những giá trị văn hóa đặc sắc của đồng bào Pa Cô và Vân Kiều. Toàn xã hiện có 2.522 hộ dân sinh sống tại 8 thôn, trong đó phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số.

Một trong những tài sản văn hóa nổi bật nhất của địa phương là lễ hội Ariêu Piing - nghi lễ truyền thống gắn với tục cải táng, quy tập hài cốt người đã khuất về nhà mồ chung của dòng họ.

Ariêu Piing không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, lòng hiếu kính với tổ tiên. Đây cũng là dịp cộng đồng gặp gỡ, củng cố tình đoàn kết và giải quyết những vấn đề liên quan đến phong tục, quan hệ họ hàng, làng bản.

Lễ hội Ariêu Piing đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Ông Nguyễn Sỹ Huấn, Chủ tịch UBND xã Tà Rụt, cho biết văn hóa của người Tà Ôi (Pa Cô) vẫn lưu giữ nhiều nét đặc trưng riêng nhờ quá trình cư trú lâu đời ở vùng núi Trường Sơn cùng hệ thống tín ngưỡng truyền thống đặc sắc.

Trong đó, Ariêu Piing được xem là lễ hội lớn và quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng.

Nếu được bảo tồn và khai thác phù hợp, những giá trị này có thể trở thành nền tảng để Tà Rụt phát triển các sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch văn hóa, giúp du khách có cơ hội tìm hiểu đời sống, phong tục, ẩm thực và không gian văn hóa của người Pa Cô.

Ngôi nhà dài duy nhất còn lại - điểm nhấn cho du lịch cộng đồng

Một tài sản văn hóa đặc biệt khác ở Tà Rụt là những ngôi nhà dài truyền thống của người Pa Cô.

Hiện nay, xã chỉ còn duy nhất một ngôi nhà dài của dòng họ Ka Ray, tại thôn A Liêng, được xếp hạng di tích cấp tỉnh từ năm 1996.

Di tích cấp tỉnh nhà dài truyền thống của người Pa Cô ở thôn A Liêng, xã Tà Rụt.

Nhà dài từng là không gian sinh sống của nhiều thành viên trong dòng họ, đồng thời là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng.

Ngôi nhà dài của dòng họ Ka Ray thuộc loại Đung A-Koor, được xây dựng theo kiểu nhà sàn truyền thống của người Pa Cô. Trước năm 1976, ngôi nhà có 9 gian nhưng sau một vụ cháy, dòng họ đã chung tay tôn tạo lại, hiện còn 4 gian.

Ngày nay, công trình không còn là nơi ở của các thành viên trong dòng họ mà trở thành nơi sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của dòng họ và cộng đồng thôn A Liêng.

Đây chính là một trong những yếu tố có thể tạo nên sự khác biệt cho du lịch Tà Rụt.

Du khách đến đây không chỉ tham quan một công trình kiến trúc truyền thống mà còn có thể tìm hiểu cách người Pa Cô tổ chức không gian sống, tín ngưỡng, sinh hoạt cộng đồng và những giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bên cạnh nhà dài, Tà Rụt còn có nghệ thuật cồng chiêng cùng 6 di tích nằm trong danh mục được UBND tỉnh Quảng Trị công nhận như đồi Tung Hàng, khe U Sau, địa điểm vụ thảm sát Hướng Điền, những ngôi nhà dài của người Pa Kô, hang động A Pô Ly Hông và Viện Quân y 88.

Những địa chỉ này nếu được kết nối thành tuyến có thể tạo nên một hành trình khám phá tổng hợp, kết hợp giữa thiên nhiên, văn hóa và lịch sử.

Từ nông nghiệp, dược liệu đến du lịch trải nghiệm

Tiềm năng du lịch của Tà Rụt không chỉ nằm ở văn hóa và các di tích.

Địa phương còn có các mô hình sản xuất nông nghiệp đặc trưng, sản phẩm OCOP, vùng dược liệu, sản phẩm tinh dầu sả và nhiều giá trị văn hóa bản địa có thể kết hợp để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch xanh và du lịch trải nghiệm.

Khe U Sau ở xã Tà Rụt có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái,

cộng đồng nếu được đầu tư đúng hướng.

Theo định hướng của xã, có thể hình thành những mô hình cho du khách tham quan, trải nghiệm sản xuất nông nghiệp, vùng trồng dược liệu, mô hình nếp than tại thôn Cựp, sản xuất tinh dầu sả; đồng thời phát triển các sản phẩm quà tặng, hàng thủ công và đặc sản địa phương.

Đây là hướng đi có thể giúp du lịch gắn trực tiếp với sinh kế của người dân.

Thay vì chỉ tham quan, du khách có thể trải nghiệm một phần đời sống sản xuất của người dân địa phương, thưởng thức sản vật và mua sản phẩm bản địa. Khi đó, giá trị kinh tế từ du lịch có thể được lan tỏa đến nhiều hộ gia đình.

Tà Rụt cũng định hướng phát triển du lịch sinh thái, khám phá và thể thao ngoài trời. Trong đó, địa phương đã khảo sát, xây dựng phương án khai thác những địa điểm có tiềm năng như khe U Sau, các không gian cảnh quan tự nhiên và những khu vực phù hợp với hoạt động đi bộ khám phá, trải nghiệm thiên nhiên.

Mục tiêu là phát triển sản phẩm nhưng vẫn bảo đảm an toàn, bảo vệ môi trường và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Quốc lộ 15D - “đòn bẩy” mở đường cho du lịch Tà Rụt

Một trong những vấn đề lớn nhất đối với việc phát triển du lịch Tà Rụt hiện nay là hạ tầng.

Theo địa phương, hoạt động du lịch trên địa bàn chưa thực sự hình thành; chưa có hạ tầng du lịch, sản phẩm hay tuyến điểm cụ thể. Tà Rụt vẫn là xã miền núi, biên giới thuộc khu vực III, điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều khó khăn, nguồn lực đầu tư hạn chế, giao thông kết nối và thu hút đầu tư còn nhiều trở ngại.

Nét đẹp văn hóa người Pa Kô ở xã Tà Rụt được ví là "kho báu" du lịch.

Trong bối cảnh đó, việc từng bước hoàn thiện hạ tầng giao thông, trong đó có Quốc lộ 15D, được kỳ vọng sẽ tạo thêm điều kiện để khai thác các tiềm năng du lịch.

Khi tuyến giao thông này được đầu tư, hoàn thiện đồng bộ và năng lực kết nối được nâng lên, khoảng cách tiếp cận các điểm du lịch phía Tây Quảng Trị sẽ được rút ngắn về mặt thời gian di chuyển.

Đây có thể là điều kiện quan trọng để Tà Rụt từng bước trở thành một mắt xích trong các tuyến khám phá phía Tây tỉnh Quảng Trị.

Từ Tà Rụt, các sản phẩm du lịch có thể được liên kết với những điểm đến, địa phương lân cận; kết hợp hành trình khám phá thiên nhiên, văn hóa các dân tộc thiểu số, trải nghiệm nông nghiệp và tìm hiểu lịch sử vùng biên giới.

Đặt mục tiêu bước đầu đón khách vào năm 2030

Theo định hướng phát triển, Tà Rụt xác định du lịch phải đi theo hướng bền vững, lấy văn hóa Pa Cô làm nền tảng, thiên nhiên làm lợi thế và người dân làm chủ thể.

Địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 4-5 cơ sở kinh doanh dịch vụ lưu trú; bảo tồn, tu bổ, tôn tạo 2 di tích cấp tỉnh; từng bước hình thành tối thiểu một điểm đến du lịch, tổ chức 20 lượt tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng du lịch cho người dân.

Đáng chú ý, xã đặt mục tiêu bước đầu có khách du lịch đến địa phương.

Xã Tà Rụt sẽ có điều kiện khai thác, phát huy tiềm năng du lịch khi được quan tâm

đầu tư cơ sở hạ tầng, nhân lực...

Ông Trần Thương Thiên, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tà Rụt, cho biết định hướng chung của địa phương là phát triển du lịch theo hướng bền vững, lấy văn hóa Pa Cô làm nền tảng, thiên nhiên làm lợi thế, cộng đồng dân cư làm chủ thể, liên kết vùng và chuyển đổi số làm động lực.

Cùng với đó là gắn phát triển du lịch với bảo tồn bản sắc văn hóa, bảo vệ môi trường, bảo đảm quốc phòng - an ninh và nâng cao đời sống nhân dân.

Để hiện thực hóa mục tiêu, xã kiến nghị tỉnh hỗ trợ khảo sát, đánh giá tài nguyên, quy hoạch và xây dựng các sản phẩm du lịch đặc trưng; hướng dẫn xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa Pa Cô.

Địa phương cũng mong muốn huy động các nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông kết nối điểm du lịch, điện, nước, vệ sinh môi trường, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân và cơ sở vật chất phục vụ du khách; đồng thời đào tạo người dân các kỹ năng đón tiếp, hướng dẫn, lưu trú, chế biến ẩm thực và quảng bá trên nền tảng số.

Nếu những điểm nghẽn về hạ tầng và dịch vụ từng bước được tháo gỡ, đặc biệt khi các tuyến giao thông chiến lược như Quốc lộ 15D phát huy vai trò kết nối, Tà Rụt có cơ hội mở cánh cửa đón du khách đến với vùng đất phía Tây Quảng Trị.